61. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özetleri
24 EKİM 2025, CUMA
16:45 - 18:00 Yaşlı Major Depresyon Hastalarında Umutsuzluk İle İntihar Olasılığı Arasındaki İlişki: Zincirleme Aracılık Modeli
Yaşlı Major Depresyon Hastalarında Umutsuzluk İle İntihar Olasılığı Arasındaki İlişki: Zincirleme Aracılık Modeli
Sema Çağal1, Meltem Hazel Şimşek2
-
Daha fazla
1. Bulancak Devlet Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği, Giresun, Türkiye
2. Giresun Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Giresun, Türkiye
DOI: 10.5080/61upk.ozt230 Sayfa 171
Giriş: Yaşlılarda major depresif bozukluk (MDB) sık görülmekte ve artmış intihar riski ile seyretmektedir. Umutsuzluk, bu yaş grubunda intiharın en güçlü psikolojik belirleyicilerindendir. Ancak depresyon ve anksiyetenin bu ilişkiye aracılık rolü net değildir. Bu çalışmada, umutsuzluk ile intihar olasılığı arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkiye etki eden depresyon ile anksiyete düzeylerini zincirleme aracılık modeli ile inceleme amaçlanmıştır.
Yöntemler: Bu çalışmaya, DSM-5'e göre major depresif bozukluk tanısı almış ve 65 yaş ve üzeri toplam 80 birey dahil edilmiştir. Kontrol grubu oluşturulmamıştır. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği ve İntihar Olasılığı Ölçeği (Suicide Probability Scale) uygulanmıştır. Anketler yüz yüze görüşme yöntemiyle, katılımcıların bilişsel yeterliliği doğrulandıktan sonra doldurulmuştur. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler, normal dağılan değişkenler için ortalama ± standart sapma, normal dağılmayanlar için medyan (minmaks) şeklinde sunulmuştur. Sayısal değişkenler arasında grup içi karşılaştırmalarda t-testi ve Mann-Whitney U testi kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkileri değerlendirmek üzere regresyon analizi ve Hayesin PROCESS makrosu (Model 6) ile zincirleme aracılık analizi uygulanmıştır. Çalışma için etik onay, Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulundan (06.08.2025/18 karar numarası) alınmıştır. Sonuçlar: İntihar olasılığı, en güçlü şekilde düşük umutsuzluk düzeyi ile ilişkili bulunmuş; depresyon ve anksiyete ile de yüksek korelasyon göstermiştir (p < 0.001). Zincirleme aracılık analizinde, depresyonun intihar olasılığı üzerindeki etkisinin tamamı anksiyete ve umutsuzluk aracılığıyla dolaylı gerçekleşmiştir. Doğrudan etki anlamlılığını yitirmiştir. En güçlü dolaylı etki umutsuzluk (%95 GA: 0.822.05), ardından anksiyete (%95 GA: 0.050.47) ile saptanmıştır. Anksiyete ve umutsuzluk üzerinden seri etki anlamlı bulunmamıştır.
Tartışma ve Sonuç: Bulgular, yaşlılarda intihar riskinde depresif belirtilerin tek başına yeterli olmadığını; bilişsel-duygusal faktörlerin, özellikle umutsuzluğun belirleyici olduğunu göstermektedir. Umutsuzluk, anksiyeteye göre daha güçlü ve istikrarlı bir aracı etki sergilemiştir. Bu nedenle, yaşlı depresif bireylerde intihar risk değerlendirmesi yalnızca depresyon tanısına dayanmamalı; umutsuzluk ve anksiyete düzeyleri değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım, koruyucu müdahalelerin ve psikososyal desteklerin etkinliğini artırabilir.
Anahtar Kelimeler: intihar, yaşlı, geriatri, umutsuzluk, depresyon