61. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özetleri
24 EKİM 2025, CUMA
14:00-15:15 Şizofreni Hastalarında Antikolinerjik Yük, Tedavi Uyumu ve İçselleştirilmiş Damgalanmanın İlişkisi
Şizofreni Hastalarında Antikolinerjik Yük, Tedavi Uyumu ve İçselleştirilmiş Damgalanmanın İlişkisi
Ulaş Korkmaz1
-
Daha fazla
1. Giresun Üniversitesi
DOI: 10.5080/61upk.ozt217 Sayfa 153
Giriş: Şizofreni sadece semptom yönetimiyle değil, tedavi uyumu ve damgalanma gibi psikososyal süreçlerle de etkili biçimde ele alınması gereken kronik bir ruhsal bozukluktur. Şizofreni tedavisinde kullanılan antipsikotik ilaçların yol açtığı antikolinerjik yük hastaların kognitif ve psikososyal işlevlerinin yanı sıra tedavi uyumunu olumsuz etkileyebilir ve içselleştirilmiş damgalanmayı artırabilir. Bu çalışmanın amacı şizofreni hastalarında antipsikotik tedaviye bağlı toplam antikolinerjik yük ile tedavi uyumu ve içselleştirilmiş damgalanma arasındaki ilişkiyi araştırmaktır.
Yöntemler: Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Etik Kurulu'ndan onay (BAEK-391, 09.07.2025/13) alındıktan sonra kesitsel bir çalışma yürütülmüştür. DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış, 18-65 yaş arası ve gönüllü 96 şizofreni hastası çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler Antikolinerjik Yük Ölçeği (AYÖ), Morisky Tedavi Uyum Ölçeği - 8 (MTUÖ) ve Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (RHİDÖ) uygulanarak toplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 27 programıyla, aracılık analizi ise PROCESS makrosu ile gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar: MTUÖ ile RHİDÖ puanları arasında (r = 0.498, p < 0.001), MTUÖ ile AYÖ arasında (r = 0.422, p < 0.001) ve RHİDÖ puanları ile AYÖ arasında (r = 0.472, p < 0.001) anlamlı düzeyde pozitif korelasyonlar saptanmıştır. Aracılık analizinde antikolinerjik yükün tedavi uyumu üzerindeki etkisinde içselleştirilmiş damgalanmanın anlamlı bir aracı rol oynadığı belirlenmiştir (95% GA = 0.033 0.220). Sosyodemografik ve klinik değişkenler istatistiksel olarak kontrol edildiğinde aracılık etkisi anlamlı kalmıştır.
Tartışma ve Sonuç: Bulgular şizofreni hastalarında antikolinerjik yükün yalnızca farmakolojik bir yan etki olarak değil, hastaların tedaviye uyumu ve toplum içindeki öz değeri üzerinde de etkili bir faktör olduğunu göstermektedir. Antikolinerjik yüke bağlı içselleştirilmiş damgalanmanın artışı tedavi sürecine ilişkin motivasyonu olumsuz etkileyebilir. Bu durum da uyumsuzluk ve klinik kötüleşme riskini artırabilir. Elde edilen sonuçlar tedavi planlamasında antikolinerjik yükün dikkatle değerlendirilmesi ve damgalanmayı azaltıcı psikososyal müdahalelerin tedaviye entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, yalnızca semptom kontrolüne değil, aynı zamanda hastanın öznel deneyimlerine ve sosyal bütünleşmesine yönelik çok boyutlu stratejilerin geliştirilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: şizforeni, antikolinerjik yük, tedavi uyumu, damgalanma