61. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özetleri
25 EKİM 2025, CUMARTESİ
16:45 - 18:00 Etiketlerin Ötesinde: Tıp ve Psikoloji Öğrencilerinde Otizm ve Nöroçeşitlilik Farkındalığı, Tutumlar ve Damgalama
Etiketlerin Ötesinde: Tıp ve Psikoloji Öğrencilerinde Otizm ve Nöroçeşitlilik Farkındalığı, Tutumlar ve Damgalama
Banu Kaymak1, Rahime Duygu Temeltürk2, Merve Çıkılı Uytun2, Yağmur Özgür Karabıyıkoğlu1, Sıla Kutlar Kapıcı3, Rabia Eniş4, Nilüfer Yıldız Kısmet5, Didem Behice Öztop2
-
Daha fazla
1. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi
2. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
3. İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi
4. Niğde Ömer Halis Demir Eğitim ve Araştırma Hastanesi
5. Sincan Eğitim ve Araştırma Hastanesi
DOI: 10.5080/61upk.ozt263 Sayfa 231
Giriş: Nöroçeşitlilik kavramı, otizm spektrum bozukluğu başta olmak üzere nörogelişimsel farklılıkları insan çeşitliliğinin bir parçası olarak ele alan bir yaklaşım sunar. Bu araştırma, Türkiyedeki tıp ve psikoloji öğrencilerinde bu kavrama aşinalığın, otizm algısı ve damgalayıcı tutumlarla ilişkisini incelemeyi amaçlamıştır.
Yöntemler: 20 üniversiteden 357 tıp ve 374 psikoloji öğrencisi olmak üzere toplam 731 lisans öğrencisi çalışmaya dahil edildi. Katılımcılar, Sosyodemografik Form, Otizm Spektrum Anketi Türkçe Formu (AQ-TR), Damgalama Ölçeği ve Kapp ve ark. (2013) tarafından geliştirilen nöroçeşitlilik farkındalığı anketinin kültüre uyarlanmış versiyonunu çevrim içi olarak doldurdu. AQ-TR, katılımcıların otistik özellik düzeylerini değerlendirmek amacıyla uygulandı ve farkındalık grupları arasında karşılaştırmalarda kullanıldı. Lojistik regresyon analizinde bağımlı değişken olarak nöroçeşitlilik kavramını daha önce duymuş olma (evet/hayır) ikili yanıtı kullanıldı. Etik onay Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulundan alındı (21.03.2024, i02-170-24). Sonuçlar: Katılımcıların %63,1i nöroçeşitlilik kavramını daha önce duymuştu. Lojistik regresyon analizine göre psikoloji öğrencisi olmak (p < 0,001), eğitimin ileri yıllarında olmak (p < 0,001), kendini otistik olarak hayal ettiğinde üzgün hissetmek (p=0,01) ve OSBli bireylere yönelik kabul düzeyinin yüksek olması (p=0,002) farkındalığı anlamlı olarak yordadı. Farkındalık (+) grubunda AQ-Communication alt ölçeği puanları daha yüksekti (p=0,026); diğer alt ölçeklerde fark yoktu. Psikoloji öğrencilerinde AQ-Sosyal Beceriler puanları sınırda yüksek bulundu (p=0,045). Kendini otistik olarak tanımlayanların AQ toplam ve alt ölçek puanları anlamlı derecede yüksekti (tüm p < 0,01). Psikoloji öğrencileri OSByi çeşitlilik olarak tanımlamaya (%78,9 vs. %66,7, p < 0,001) daha yatkındı; tıp öğrencileri ise hastalık/bozukluk olarak tanımlamayı (%53,8 vs. %45,2, p=0,02) daha sık seçti. Farkındalık, damgalama puanlarıyla ilişkili bulunmadı.
Tartışma ve Sonuç: Bulgular, nöroçeşitlilik farkındalığının eğitim disiplini ve öğrenim düzeyi ile bağlantılı olduğunu, ancak tek başına farkındalığın damgalamayı azaltmada yeterli olmayabileceğini göstermektedir. Bu durum, sağlık ve psikoloji eğitiminde yalnızca kavramsal bilgilerin değil, farklı perspektiflerin sunulması ve tartışılmasının da kapsayıcı tutumların gelişimi açısından önemli olabileceğini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler: Nöroçeşitlilik, Otizm, Stigmatizasyon, Eğitim