Giriş: Beyin sağlığı genel esenlik için temel bir unsur olmakla birlikte,
belirleyicileri jeopolitik, kültürel ve sosyoekonomik faktörler nedeniyle
bölgeler arasında farklılık göstermektedir. Güneydoğu Avrupa
(GDA), beyin sağlığı çıktılarını etkileyen kendine özgü zorluklarla
karşı karşıyadır. Bu bölgede beyin sağlığının ele alınması, söz konusu
faktörlerin karmaşıklığını ve çeşitliliğini göz önünde bulunduran özel
yaklaşımlar gerektirmektedir. Bu çalışma; uzman iş birliği ve kanıta 
dayalı analizler yoluyla temel belirleyicileri tanımlayarak, GDA’daki
beyin sağlığı zorluklarını ele almaya yönelik bölgeye özgü bir çerçeve
ortaya koymaktadır.
Yöntem: 2023 yılında Ohrid, Kuzey Makedonya’da toplanan Beyin
Sağlığı Görev Gücü (Brain Health Task Force); 13 GDA ülkesinden
beyin sağlığı uzmanı ve demansla ilişkili yaşanmışlık deneyimi olan
bireylerin katkılarını bir araya getirmiştir. Görev Gücü, Dünya Sağlık
Örgütü’nün (DSÖ) beyin sağlığı belirleyicilerine odaklanarak uzman
geri bildirimlerini bir literatür taraması ve GZFT (SWOT, güçlü yönler,
zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler) analizi ile değerlendirmiştir. Bir
puanlama sistemi geliştirilmiş ve sonuçlar tematik haritalar aracılığıyla
görselleştirilerek bölge genelindeki beyin sağlığı performansı farkları
vurgulanmıştır.


Bulgular: İlk bulgular, 13 GDA ülkesi arasında DSÖ’nün beyin
sağlığı belirleyicilerine ait 25 alt alanındaki GZFT analizlerinde
önemli farklılıklar olduğunu ortaya koymaktadır. Kosova ile Bosna-
Hersek genel olarak daha düşük puanlar alırken (daha fazla zayıf yön
ve tehdit), Slovenya ve Sırbistan daha güçlü çıktılar (daha fazla güçlü
yön ve fırsat) sergilemiştir. Tematik haritalar, bu farklılıkların görsel bir
temsilini sunarak GDA bölgesi genelinde beyin sağlığına yönelik çeşitli
zorlukların ve fırsatların altını çizmektedir.


Sonuç: Bu bulgular, GDA’da beyin sağlığının daha ayrıntılı incelenmesi
için bir temel çerçeve oluşturmakta; damgalamayı ele alan, sektörler
arası, sınır ötesi ve bölgeler arası iş birliğini teşvik eden politika ve
stratejik müdahalelere rehberlik etmektedir.
Anahtar Kelimeler: beyin sağlığı, demans, emniyet, fiziksel sağlık,
güvenlik, güneydoğu Avrupa, GZFT, öğrenme, sağlık hizmetleri,
sağlıklı çevreler, sosyal bağ