English
 
   
Psikiyatrik Bozukluklar ve Epigenetik

Dr. Emine EREN KOÇAK, Dr. Aygün ERTUĞRUL
2012; 23(2): 130-140
[PDF]    [Makaleyi Göster]    [Summary]    [Yazara Mail]
ÖZET

Epigenetik, gen ifadesinde DNA’nın baz diziliminin dışındaki değişiklikleri ifade etmekte kullanılan bir terimdir. Son yıllarda epigenetik düzenlemelerin, erişkin yaşamda gen ifadesinin dinamik şekilde kontrol edilmesinde oynadığı rol açıklık kazanmıştır. Bu nedenle psikiyatrik bozukluklarda epigenetik düzenlemelerde sağlıklı kişilerden farklılıklar araştırılmaya başlanmıştır. Bu gözden geçirmenin amacı epigenetik düzenekleri tanıtmak, stres, depresyon, şizofreni ve madde bağımlılığında epigenetik düzenlemelerin rolünü tartışmaktır. Bu amaçla “pubmed” arama motoruna epigenetik, stres,  depresyon, şizofreni, madde bağımlılığı anahtar kelimeleri girilerek son 10 yılda yayınlanmış araştırma yazıları ve gözden geçirmeler değerlendirilmiştir. Çalışmalar, annelik davranışlarının ve erken yaşam streslerinin, epigenetik düzeneklerle çeşitli gen ifadelerinde sonraki nesillere aktarılabilen değişikliklere yol açtığını ve bunun geri dönüşlü olduğunu göstermiştir. Stres ve depresyonda epigenetik düzenlemeleri inceleyen çalışmalar hipotalamo-pitüiter-adrenal (HPA) eksende görev alan proteinlere vurgu yaparken, şizofreniyle ilgili çalışmalarda daha çok GABAerjik sistemdeki epigenetik değişikliklere odaklanılmıştır. Madde bağımlılığıyla ilgili çalışmalar ise maddelerin kısa veya uzun süreli epigenetik değişikliklere yol açarak çok sayıda genin ifadesini değiştirebildiğini göstermiştir. Bu bulgulardan hareketle epigenetik düzenlemeleri hedef alan tedavi stratejileri belirlenmiş ve sınanmaya başlanmıştır. Bunlar içinde histon deasetilaz inhibitörleri umut vaat etmektedir. Sonuç olarak psikiyatrik bozukluklarda epigenetik düzeneklerin daha iyi anlaşılması ve yeni tedavi stratejileri geliştirilebilmesi için ek çalışmalara gereksinim vardır.


Anahtar Kelimeler: Epigenetik, stres, depresyon, şizofreni, madde bağımlılığı